شکار

 
سال نو مبارک
نویسنده : محمد رضا - ساعت ٧:٤٧ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۱٢/٢۸
 

سال نو بر همه دوستان عزیز

امید وارم سالی سر شار از موفقیت داشته باشید.

سال گاو رفت و سال پلنگ آمد. امید وارم سال خوبی واسمون باشه.


 
comment نظرات ()
 
 
کبوتر 2
نویسنده : محمد رضا - ساعت ۱٢:٢٧ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۱٢/٢٤
 

منشاء و اهلی شدن
منشاء کبوترهای خانگی یا اهلی Columba livia domestika را از کبوترهای چای columba liuia liuia می دانند که در تمام اروپا شمال آفریقا تا قفقاز و بسیاری از نقاط آسیا پراکنده هستند کبوترهای اهلی از 3000 هزار سال قبل از میلاد در منطقه خاورمیانه وجود داشته اند . کبوترهای اهلی را مخصوصا در دین مبین اسلام سمبل دوستی و صلح می دانند . در مصر باستان ، یونان و روم قدیم از کبوتر به عنوان یک منبع غذایی استفاده می شود . کبوترهای روم و امروز کبوترهای بزرگ جثه والنسیا که جزو سنگین ترین کبوتران محسوب می شوند از اعقاب آنها به شمار رفته و زمان اهلی شدنشان کاملا مشخص نیست .

نژادها
از تعداد نژادهای بیشمار کبوتران با رنگهای متنوع و فرمهای به عنوان گوشتی مورد استفاده قرار می گیرند از مشخصات کبوتران گوشتی می توان وزن زیاد (حداقل 800 – 600) گرم سینه عمیق و فراخ ، قدرت باروری وبنیه خوب را نام برد مختلف فقط تعداد کمی. در حالیکه در اروپا و آسیا انتخاب بیشتر بر اساس رنگ و فرم صورت می گیرد در آمریکا کبوترها در جهت تولید گوشت پرورش داده می شوند . کشورهای اروپایی انواع کبوترهای گوشتی را از آمریکا واردکرده و بر روی آنها کار کرده اند . از آنها می توان کبوترهای شاهی سفید ، شاهی شناساو کارینه – مون داین ،‌ کبوتر نامه رسان، کبوترهای شناسای تکزاس را نام برد . کبوتر شاهی سفید در آمریکا از سفید رومی ، سفید مالتز (Maltese) و سفید داکس (Duches )به وجود آمده است . این کبوتر در دو تیپ مختلف ظاهر می شود .
تیپ مصرفی شاهی سفید که از باروری مناسبی برخوردار می باشد ، با وزنی در حدود 850 – 750 گرم از تیپ کاملا گوشتی آن سبک وزنتر است.کبوترهای جوان آماده به ذبح; آنها به وزن 550 گرم می رسند از هر جفت می توان تعداد 16 قطعه در سال تولید نسل داشت آنها سینه ای عمیق و پر گوشت دارند . کبوتر شاهی نقره ای نیز در تلاقی جابجائی داکسی با موند این بوجود آمده و جثه ای بزرگتر و حالتی بزرگتر و آرامتر از شاهی سفید دارد . کبوتر شاهی شناسا نیز در سال 1940 در آمریکا پرورش داده شدند از محسنات این نژاد تشخیص دوجنس نرو ماده آن از یکدیگر می باشد که به علت وجود تفاوت رنگ پرها در دو جنس امکان پذیر می گردد .کبوترهای کارنیه (Carneau) از کبوتر جنوب بلژیک وشمال فرانسه به وجود آمده و در اوائل قرن بیستم در آمریکا بر روی آنها کار شده است این کبوتران به وزنی در حدود 750 – 600 گرم می رسند . در کبوترهای جوان آماده ذبح آنها وزن در حدود 500 گرم فرم سینه طویلتر بدون دم و بال و پهن تر بودن سر ، این نژاد را از شاهی سفید متمایز می کند .کبوترهای موند این Mondain یکی از قدیمی ترین کبوترهای فرانسه به شمار آمده و وزنی در حدود 900 – 750 گرم پیدا می کنند . کبوتر جوان آماده ذبح آن در حدود 600 گرم وزن دارد این نژاد در رنگهای مختلف ظاهر می شود .کبوترهای نامه بر که بیشتر در اروپا و خاورمیانه گسترش دارد با وزنی بین 480 – 420 گرم بسیار مقاوم بر تولید بوده و ‌ندرتا تخم های خود را می شکنند آنها از جوجه های خود با کمال دقت مواظبت می کنند . کبوتران نامه بر قادرند مسافتهای طولانی بین 120 – 100 کیلومتر را طی کنند زمان بازگشت آنها را می توان در رابطه با سرعت پروازشان دقیقا پیش بینی نمود جهت یابی ، این کبوتران هنوز جزو مسائل پیچیده به شمار می رود .

نگهداری
بر عکس سایر طیور کبوتران زندگی کاملاً منوگام‌ داشته و در سن 7 – 5 ماهگی به سن بلوغ می رسند هر قدر وزن آنها سنگین تر باشد به همان نسبت دیرتر بالغ می شوند بعد از اینکه کبوتر ماده ای نری را به عنوان جفت برگزیند و اعلام آمادگی جنسی و همزیستی نمود اووسیت ها در تخمدان شروع به رشد کرده و پس از تقریبا4- 5روز اولاسیون انجام گرفته و مدت کوتاهی بعد از ان هم جفت گیری و انتقال اسپرم صورت می گیرد .
تقریبا 40-44 ساعت پس از زمان جفتگیری چند ساعت بعدازظهر اولین تخم را می گذارد و , برعکس سایر طیور گذاشتن فقط دو تخم از لحاظ ژنتیکی تثبیت شده است و هیچگاه افزایش و کاهش ندارد .
تخم کبوترها حدود 20 گرم وزن و 4 سانتی متر طول و 5/2 سانتی متر پهنا و رنگ سفید دارند . نسبت زرده به وزن تخم با 19 درصد بین سایر طیور در کمترین حد است ولی پوسته آهکی با 10% درصدی اختلافی با دیگر طیور ندارند . لانه سازی با همکاری هر دو جنس 3-2 روز قبل از گذاشتن تخم آغاز گشته و حتی پس ازآن نیز ادامه می یابد .
پس از 17 – 18 روز جوجه ها از تخم خارج شده و به ندرت هر دو جوجه با هم متولد می گردند . فاصله زمان تولد دو جوجه اغلب 24 – 12 ساعت است.کبوتردر بین پرندگانی که جهت تهیه گوشت مورد پرورش قرار می گیرند  تنها پرنده ای است که جوجه آشیانه نشین دارد. این جوجه ها موقع تولد کاملاً لخت هستند و حدوداً پس از یک هفته پرهایشان جوانه می زند . جوجه ها در حدود 6 هفتگی توسط مادران تغذیه شوند. در 5-4 روز اول تولد غذای جوجه ها را شیرابه چینه دان تشکیل می دهد. این شیرا به بسیار مغذی بوده و توسط سلولهای چین خورده چینه دان ترشح می شود. چینه دان در تعدادی از گونه های پرندگان خصوصاً در خانواده کبوترها مولد شیر مخصوص چینه دان است و تکثیر سلولهای مخاطی و کنده شدن و تولید شیر توسط آنها به وسیله هورمون پرولاکتین، صورت گرفته و کنترل می شود این پرندگان شیر ایجاد شده در چینه دان را به دهان بازگردانده و جوجه ها را به وسیله آن غذا می دهند. ساختمان میکروسکوپیک چینه دان مشابه به ساختمان مری است . ترشح شیرابه تا 8 روز پس از تولد جوجه ها نیز می تواند ادامه یابد. معمولا از روز پنجم به بعد تغذیه جوجه ها با غذایی که خود پدر و مادر می خورند آغاز می گردد جیره اکثر پرندگان زینتی, به صورت دانه های کامل و نه به صورت خوراک کامل پلیت شده می باشد .
تغذیه پرندگان طبق راهنمایی های ارائه شد بسیار منطقی می باشد . اما به نظر نمی رسد که تغذیه صرفا عامل عمده ای جهت انتخاب غذا توسط صاحب پرنده باشد .استفاده از خوراکهای کامل پلت, شده با مقاومت صاحبان پرنده روبرو شده و در ضمن همه گونه های پرندگام نیز چنین خوراک هایی را براحتی نمی پذیرند . اما با استفاده از پلت های اکسترود شده (اکسترودینگ) (Extruded) و افزودنیها که پرنده را با استفاده از خوراک کامل تشویق کند مشخص نشده است .دوره نگهداری کبوتران پرورشی به طور متوسط 5 سال بوده و معمولا در سالهای دوم و سوم بیشترین تولید را داشته که از سال پنجم در حد چشمگیری کاهش می یابد. از یک جفت کبوتر, حداقل 12 قطعه کبوتر جوان در سال به وجود آید. تولید 15-12 قطعه جوجه, را مناسب و بین 20-16 قطعه را جزو بسیار خوب به شمار می آورند. موفقیت در این امر بستگی به تعداد تخم گذاشته شده جوجه های متولد شده و سرزندگی و سلامت جوجه ها دارد و بسته به شرایط اقلیمی متفاوت است. اکثر گونه های غیر اهلی که در مناطق معتدل سرد سیر زندگی می کنند. دارای سیکل تولید مثل سالیانه هستند. در حالی که گونه هایی که با آب و هوای گرمسیری و صحرائی عادت پیدا کرده اند ممکن است دارای سیکل های تولید مثل ,کمتر از یک سال با فواصل شش ماه باشند . و یا زمانی که شرایط مطلوبی فراهم است جفت گیری انجام می دهند که اصولا به این نژاد فرصت طلب می گویند . معمولا کبوترها در هر فاز فعال تخمگذاری دو عدد تخم می گذارند و در هر سال دارای هشت فاز فعال تخمگذاری می باشند . فاصله بین فازهای فعال تخمگذاری در پاییز و زمستان تقریبا 45 روز و در بهار و اوایل تابستان 30-32 می باشد . در کبوتر سیکل تخمک گذاری رها سازی تخمک و میزان تخمگذاری موفق در بین کبوترها 40 تا 44 ساعت گزارش شده است .

تولک رفتن
تولک رفتن از نظر ظاهری همراه با پرریزی و جایگزینی پرها و آغاز سیرقهقرای ارگان های تولید مثلی و قطع تخمگذاری می باشد. در گونه های غیر اهلی پریزی قبل از جفت گیری ممکن است قبل از آغاز فصل جفت گیری اتفاق افتد در حالی که پریزی پس از جفت گیری بین پایان فصل تولید مثل و آغاز پائیز یا مهاجرت پائیزه اتفاق می افتد تاکنون مکانیزم فیزیولوژی که باعث پریزی می شوند شناخته نشده اند. به هر حال در این پدیده غده هیپوفیز ،تیروئید، تخمدان و فوق کلیه به عنوان واسطه عمل می کنند .

رفتار کرچی و لانه گزینی
رفتار کرچی عبارت است از: خاتمه تولید تخم، خوابیدن بر روی تخمها و مراقبت از جوجه های جوان می باشد . درصد باروری 96 – 85 درصد و میزان جوجه درآوری 85 –80 درصد است رفتار خوابیدن روی تخم در کبوتر موجب تحریک رشد و توسعه کیسه چینه دان می گردد به نظر می رسد که رشد و تزایداین غده تحت کنترل مستقیم پرولاکتین باشد تصور می شود که در قمری تولید استروژن، آندروژن که با ترشح FSH تحریک می شود موجب رفتار لانه سازی در جنس ماده می گردد در مقابل آغاز فعالیت لانه سازی در جنس نر بستگی به شرایط هورمونی و رفتار جنسی ماده دارد. در پرندگان رفتار لانه سازی به طور وسیعی در تخمک گذاری مرتبط می باشد 100% از تخمک گذاری 24 ساعت پس از رفتار لانه سازی و 99% لانه سازی قبل از تخمک گذاری انجام می شود با این حال تنها 95 – 60% از تخمک گذاری پس از یک سیکل تخمگذاری انجام می شود .
تخمهای شکسته ناشی از مبارزات بر سر لانه نیز در حدود 6 درصد برآورد می گردد . تلفات در بین جوجه ها تقریبا 9% و گاهی بیشتر می باشد . برای افزایش راندمان تخمگذاری تعدادی از کبوتران را فقط مخصوص گذاشتن تخم انتخاب می کنند . بدین ترتیب که پس از گذشت 10 روز از تاریخ تخمگذاری تخمها را از زیر کبوتران برداشته ودر نتیجه پرنده در عرض 2-1 هفته مجددا تخم خواهد گذاشت با این روش می توان تا 60 درصدبه راندمان تخمگذاری افزود . در ایتالیا به مجرد تخمهای گذاشته شده جمع آوری می گردد, درچنین متدی تخمها را به طور متوسط از 15 عدد در سال به 47 عدد فزونی می بخشد .تخمهای برداشته شده را یا به کمک ماشین جوجه کشی به جوجه تبدیل کرده و تحویل کبوترهای مادر که در همان روز جوجه هایشان متولد شده می دهند و یا هر تخم را به عنوان تخم سوم زیر کبوترهای دیگر می گذارند هم سن بودن این سه تخم کاملا ضروری است .کبوترها قادرند تا سه نوزاد را نگهداری کنند ولی اکثرا از عهده تغذیه و رسیدگی 4 جوجه عاجزند و فشار کاری زیادی را باید تحمل کنند . در جوجه کشی مصنوعی کبوترهانسبت به مرغها به درجه حرارت کمتر 7/36 – 1/36 درجه سانتی گراد و رطوبت بیشتری نیاز است . رکوردهای نمودارهای فوق واقعی هستند و از یک گیرنده حساسی که در جلوی سینی حاوی تخمهای کبوتر قرار داده شده بود به دست آمده اند هر سی دقیقه سینی به اندازه 90درجه به سمت جلو و عقب چرخانده می شود به طوری که در دوره نیم ساعته بعدی گیرنده حساسی قبل از اینکه بر روی تخمها قرار بگیرند در معرض جریان هوا قرار می گیرند و سپس بر روی آنها قرار می گیرند. پس از عبور از روی تخم مرغهای تازه درجه حرارت هوا زیاد نمی شود ولی در تخمهای نزدیک جوجه کشی دما 75/1فارینهات افزایش پیدا می کند . تفاوتهای گوناگونی در درجه حرارت مطلوب وجود دارد که شامل حرارت داخل بدن پرنده بالغ ، اندازه تخمها و تناسب آنها با بدن پرنده ، خلل و فرج پوسته و طول دوره جوجه کشی می باشد .هنوز جزیات زیادی در رابطه با ایجاد شرایط مناسب جوجه کشی برای پرندگان دیگر وجود دارد که باید مورد مطالعه قرار گیرد . تحقیقات پایه ای بسیاری بر روی شرایط مطلوب مورد نیاز برای جوجه کشی کبوتر انجام گرفته است همچنان که در نمودار مشاهده می شود تخم کبوترها را می توان در دمای بین 97 –2/97 درجه فارنهایت (1/36 – 7/36)سانتی گراد در صورت تعدیل رطوبت و جریان هوا به طور مطلوب جوجه کشی کرد حداکثر جوجه کشی با امکان 100%تنها در دمای F 2/97 F 97 حاصل می شود .که این درجه حرارت بر روی تخمهای شتر مرغ آمریکایی ، غاز و اردک – به ترتیب در دمای F 97 (c 1/36 ، c 2/37 F 2/99 c 3/37( می باشد . برای به گزینی در جهت تولید مناسبتر باید به موارد زیر توجه نمود. تولید تخم زیادتر زودرس چون به تولید بیشتر تخم منتج می گردد . عبا رتند از:
1- طول عمر و قدرت مقاومت بیشتر
2- تولید تخم حتی در زمان تولک
3- باروری مناسب و کاهش تلفات زمان جنینی
4- روحیه آرام ، وزن زیاد بدن در صورتی که تولید گوشت هدف باشد. بدن فشرده با عضلاتی بیشتر به عبارتی گوشت بیشتر .
بوسیله هیبریداسیون می توان راندمان تولید را افزایش داد . هیبرید و یا آمیخته Hybrid این اصلاح را در مورد موجودات هتروزیگوت به کار می برند . اگر والدین از نظر یک جفت صفت خالص با یکدیگر اختلاف داشته باشند . از منوهیبرید گفتگو به میان می آید و بلعکس اگر والدین از نظر چندین صفت خالص با یکدیگر متفاوت باشند پلی هیرید گفتگو به میان خواهد آمد .برای به وجود آوردن گله های گوشتی توصیه می شود از تجربیات کشورهایی مانند ایتالیا و فرانسه سود برد. کبوترهای گوشتی در سنین 3-2 ماهگی و اغلب در 4 ماهگی تحویل می گردند .که این کبوترها را می توان بعد از ذبح به صورت لاشه کامل –سینه کامل- ران کامل –لاشه به صورت قطعه قطعه شده به صورت تازه و منجمد در اختیار مصرف کنندگان قرار داد. افت پس از کشتار در کبوتر در حدود 20-25 درصد وزن زنده می باشد. در گوشت آماده برای طبخ نیز افت استخوان کبوتر کمتر از گوشت سایر ما کیان دیگر می باشد. بدین ترتیب از یک کیلو وزن زنده کبوتر گوشت و در نتیجه پروتئین بیشتری در اختیار مصرف کنندگان قرار می گیرد. از گوشت کبوتر تقریبا هیچ گونه بیماری به انسان منتقل نمی شود تنها بیماری قابل انتقال بیماری سالمونلوز , که اغلب گوشت انواع پرندگان دیگر در مرحله آماده سازی با آن آلوده می گردد و از این رو چنانچه پس از سر بریدن کبوتر پرکنی و تهیه گوشت و ذخیره آن به طور بهداشتی صورت گیرد هیچگونه خطری از نظر انتقال بیماریهای مشترک بین انسان وجود ندارد. سرعت رشد در کبوتر نسبتا بالا و در حدود 60-90 روزگی به وزن مناسب کشتار خواهد رسید و هیچ گونه از طیور صنعتی شاید قابل مقایسه با کبوتر نباشند. زیرا کبوترها قادرند به علت سهولت تغذیه دوباره به لانه خود بازگردند و در واقع می توانند از مواقع وسیع طبیعی و یا کشتزارهای اطراف به عنوان منبع تهیه خوراک استفاده کنند .صرفه جویی در جایگاه و زمین به منظور تامین بخشی از پروتئین حیوانی از کبوترها نیازی به احداث سالنهای آن چنانی نیست .و می توان با احداث جایگاه و آشیانه ای که فقط پرنده را از گرما نور و حرارت و سرما در واقع عوامل محیطی و بعضی دیگر محافظت کندنسبت به تهیه جایگاه اقدام کرده که این جایگاه به دلیل آنکه در اغلب موارد در مرتفع ترین قسمت ساختمان یعنی پشت بام احداث می شود می تواند بازده اقتصاد فراوانی را به همراه داشته باشد . زیرا در واقع از سطح بام (منازل ، کارخانجات ، و . . .) می توان به عنوان یک مجتمع تامین احتیاجات غذایی سبد خانوار استفاده کرد و بخشی از احتیاجات خانوار شهری و روستایی را از منابع پروتئین حیوانی بر طرف کند .گوشت کبوتر از لحاظ محصولات طیور می تواند در ردیف و هم تراز با گوشت جوجه ، قرار گیرد زیرا وزن این فرآورده در حدود 600 تا 800 گرم است و بسته به نژاد در سن بین 4-5 هفتگی به بازار ارسال می شود


 
comment نظرات ()
 
 
تصاویری از پرندگان شکاری ایران
نویسنده : محمد رضا - ساعت ۱٢:٠٤ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۱٢/٦
 

این دفعه لیستی از پرندگان شکاری ایران را میزارم تا مشاهده کنید و ببینید که بودن و تماشای اونا در طبیعت خیلی بهتر از تاکسی درمی کردن و گذاشتن روی بوفه یا به دیواراس.

لطفا هیچ گاه لوله تفنگتونو به طرف این پرندگان زیبا نگیرید. ممنون

- خانواده ی کورکورها:

 شباهت زیادی به عقاب دارند.

1-کورکور حنایی: جنگلهای شمال و شمال آذربایجان( کمیاب)

2-کورکور: تمام ایران (نسبتا فراوانند)

 

2- خانواده ی قوشها:

1-     طرلان:شمال ایران(کمیاب)

2-     پیغو: :شمال غرب(کمیاب)

3-     پبغوی کوچک:غرب و جنوب غربی(تابستانها فراوانند)

4-     قرقی:تمام ایران  (فراوانند)

 

3- خانواده ی سارگپه:

1-     سارگپه پرپا:سرتا سر دریای خزر(کمیاب)

2-     سارگپه پا بلند: تمام ایران (فراوانند)

3-     سارگپه:شمال ایران (کمیاب)

4-     سارگپه ی چشم سفید :سواحل دریای عمان فراوانند

                                                                                                                  

4- خانواده ی عقاب:

1-     عقاب پرپا: شمال ایران (نسبتا فراوان)

2-     عقاب دو برادر: تمام ایران فراوانند

3-     عقاب دشتی: سواحل دریای عمان فراوانند

4-     عقاب تالابی: شمال ایران(بسیار کمیاب)

5-     عقاب جنگلی: شمال ایران

6-     عقاب شاهی:کمیاب

7-     عقاب طلایی: فراوان

8-     عقاب دریایی پالاس: بسیار کمیاب

9-     عقاب دریایی دم سفید: شمال ایران (کمیاب)

10- عقاب مار خور: سرتاسر فراوانند

 

5- خانواده ی لاشخورها:

1- کرکس : جنوب ایرن

2- هما:رشته کوه زاگرس و رشته کوه البرز (در حال انقراض)

3- دال سیاه: کمیاب

4- دال: کمیاب

5- دال پشت سفید: سواحل دریای عمان

 

 


 
comment نظرات ()
 
 
کبوتر 1
نویسنده : محمد رضا - ساعت ۱٢:۳٢ ‎ب.ظ روز ۱۳۸۸/۱٢/۳
 

و اما دین دفعه در مورد کبوتر که هم از داشتن و پرورشش لذت می برم و هم از شکارش. دیوونه تیز پریدناشم و زدنش توی هوا. دیوونه توی گلدون خوابیدنش و به وچود اوردن دو تا جوجه نازشون که ادم هر لحظه انتظار میکشه ببینه چه رنگی در میان. وای آبگوشتو که نگو.

 پیشینه تاریخی کبوتر و کبوتر خانه در ایران عزیز

از اوایل قرن جاری شمسی که ارتباطات و مراودات ایران با دول خارجی و به ویژه کشورهای اروپایی و امریکایی رو به افزایش نهاد ،از انجایی که این ممالک از فن آوری های پیشرفته و ماشینی در بیشتر زمینه ها برخوردار بودند ،به تدریج تفکر ناکار آمدی آن چه که به شکل سنت و تجربه از گذشتگان به ارث رسیده است در اذهان مردم به ویژه دلتمردان وسیاستگذاران تبدیل به نگرش غالب شد . این نگاه که غالباً نیز بودن شناخت سنت ها و تجربیات و حکمت و فلسفه نهفته  در پس آن سنن بود ، موجب گردید که به تدریج توده جامعه نیز در حفظ و پاسداری از روشهای بومی خویش جانب بی تفاوتی را در پیش گیرد ، به ویژه آن که تحولات اجتماعی و اقتصادی نیز بر سرعت و شتاب گریز از میراث گذشته و روی اوردن به فن آوری های نوین افزود . در این میان به نظر می آید که بخش کشاورزی به دلیل انزوای ذاتی آن نسبت به بخش صنعت که عدمتاً متاثر از استقرار آن در محیط های دور از شهر می باشد کمتر بخشی همچون صنعت گرفتار این معضل بوده است و به عبارتی مدرنیزاسیون آن و جایگزینی روشهای سنتی آن با رویکرد های نوین کندتر و بطی تر صورت گرفته است . به طوری که هنوز هم می توان بارقه ها و آثاری از این سنت ها را در کشاورزی و دامداری مشاهده نمود . این در حالی است که در یکی دو دهه اخیر با شناخت هرچه بیشتر عوارض مترتب بر فن آوری های نوین ، روی آوردن مجدد به روش های سنتی که در طول قرن ها عاری از این گونه تبعات بوده اند ، مورد توجه قرار گرفته است . از بارزترین جنبه های کشاورزی سنتی ایران که آمیخته با فرهنگ کشاورزی این مرز و بوم است باید به کبوترخانه اشاره شود که اینک برج های متروک و ویرانی از آنها در بعضس مناطق باقی مانده است . آن چه در این نوشتار مورد توجه است صرفاً معرفی کبوتر خانه ها نیست . بلکه عمدتاً هدف بیان قابلیت ت ها و ظرفیت های کبوترخانه ها در توسعه کشاورزی و ایجاد اشتغال و به تبغ ضرورت پرداختن به آن ها در سیاستگذاری های معطوف به توسعه در بخش کشاورزی است .

پیشینه و پراکندگی کبوترخانه

دکتر معین ( 1371، جلد سوم ، ص 2892) از کبوترخانه به عنوان محلی که کبوتر در آن آشیان می سازد و نیزبرج هایی که در بعضی نواحی می ساختند یاد می کند . بدیهی است که مراد از کبوترخانه دراین نوشتار همان معنی دوم است . دکتر فرهادی نیز به نقل از شادروان دهخدا معانی برج حمام ، برج کبوتر ، کفترخان ، کبوتر خان و کبوترخانه را ذکر کرده و آن را بارو ونه ای تعریف نموده که در ان لانه های کبوتران را می سازند .

(فرهادی ، 1372، ص 26) دکتر فرهادی از ساخت کبوتر خانه و یا برج های کبوتر به عنوان یکی از هزاران تجربه در حال فراموشی کشاورزی سنتی  ایران یاد می کند که به تعداد بسیار و با معماری شگفت آور برای استفاده از کود با ارزش کبوتران ساخته می شده است ( فرهادی ، 1372 ، ص14) وی پیشینه این کارخانه های کودکسازی را لااقل ازنیمه دوم قرم چهارم هجری می داند . همچنین محمودیان قدمت کبوترخانه را در ایران 700 سال می داند و در تایید ادعای خود به معامله کبوترخانه ها در اصفهان  در حدود 700 سال پیش اشاره می کند ( محمودیان 1376 ، ص 199) در مورد گسترده و پراکندگی کبوترخانه ها متحدین (1382، ص 7) بر این باور است که از کناره های شرقی دریاچه ها ارومیه تاکویر یزد و میبد و برخی روستاهای نطنز و کاشان و همچنین جنوب خراسان و طبس کبوترخانه ها به چشم می خورند . به نظر می آید که فلات مرکزی ایران و به ویژه شهرهای اصفهان ، خمین ، گلپایگان و نجف آباد را بتوان به عنوان مهم ترین کانون های ساخت کبوترخانه در نظر گرفت . بنا به گفته ژان شاردن 1 ، جهانگرد فرانسوی که در زمان شاه عباس در ایران می زیسته است ، تعداد 3 هزار کبوترخانه فقط در اطراف اصفهان وجود داشته است . ( فرهادی ، 1369، ص12) به نظر می آید که گستردگی چشم گیر کبوترخانه ها در حواشس اصفهان عمدتاً متاثر از این فرمان شاه عباس باشد که فقط پیروان مذهب رسمی کشور می توانند کبوترخانه بسازند . (فرهادی ، 1377، ص 11) و از آنجایی که اصفهان به عنوان پایتخت  ایران ، کانون  حکومت شیعه بوده است ، بدیهی خواهد بود تعداد شیعیان و به تبع آن کثرت کبوترخانه ها در این شهر و اطراف آن از سایر نقاط کشور بیشتر باشد .

 

 

مشخصات کبوترخانه ها

فردریچاردز2 کبوترخانه ها را یکی از برجسته ترین و شگفت انگیز ترین چیزها در حول و حوش اصفهان میداند ( فرهادی ، 1369، ص12) به نظر می آید که این تلقی جهانگرد انگلیسی عمدتاً متاثر از طرافت های به کار رفته در طراخی و ساخت کبوترخانه ها باشد . به طوری که نباید به انها به منزله ساختمانی ساده نگریسته شود . از جمله ظرافت ها و نکات ظریف به کاررفته در طراحی و ساخت کبوترخانه ها می توان به موارد زیر اشاره نمود:

بهره گیری از اصل تشدید یا رزنانس به منظور ایجاد ارتعاشات قوی در برج تا هنگام پرواز تمامی کبوترها از برج خارج شوند .

-طراحی و انتخاب سایت دایره ای در ساخت کبوترخانه ها با فضای تو در تو با هدف افزایش مقاومت برج .

-تعبیه سوراخ هایی در دیوار داخلی برج از بالا به پایین تا کبوتران در آنها بنشینند .

-استفاده از کاه گل در ساخت کبوترخانه تا در تابستان برج خنک و در زمستان گرم باشد.

-ساخت سوراخ هایی با قطر برابر برای ورود کبوتر و ممانعت از ورود حیوانات بزرگ تر و کوچکتر ، برای این منظور بعضاً از لوله های سفالی استفاده می شده است .

-انحنای سطح داخلی برج به منظور ممانعت از حرکت صعودی مار به طراف لانه های کبوتر

-استفاده از بوی برخی گیاهان همچو کندر و نیز بعضی حیوانات نظیر گرگ یا کفتار با هدف دفع دشمنان کبوتر ، تا جایی که تا همچین اواخر سر گرگ در کبوترخانه رباط ابوالقاسم گلپایگان دیده می شده است  .

(متحدین ، 1382 ، ص 7)

در کنار این موارد محمودیان به استفاده از « کمربند گچی » یا به اصطلاح محلی اطراف اصفهان « شال گچی » درداخل برج ها برای جلوگیری از صعود مار به قسمت های فوقانی برج اشاره می نماید .

(محمودیان ، 1376، ص 202)

نمودی دیگر از ظرافت های به کار گرفته شده در طراحی و ساخت برج های کبوتر را می توان در تنوع موجود در آن ها مشاهده نمود. در این زمینه محمودیان (1376، صص 202-201)قایل به 6 نوع کبوترخانه بر اساس شکل ظاهری ، پلان و نحوه قرار گرفتن لانه ها در بدنه داخلی کبوترخانه ها است که عناوین آن ها عبارتند از : 1- استوانه ای ساده 2- چند استوانه الی 3- چند استوانه ای پیشرفته 4- استوانه ای با تغییراتی در بدنه داخلی و خارجی 5- برج های هزار جریب و 6- برج های کبوتر با تغییر پلان از دایره به مربع .

 

وی در ادامه به شرح و بسط از ویژگی های هر یک از انواع مورد اشاره در فوق می نماید که کاملاً حاکی از مردود بودن این تفکر است که برج های کبوتر صرفاً یک ساختمان ساده بدون رعایت نکات فنی لازم در طراحی ، ساخت و بهره برداری است .

بر اساس گزارش دیوان 3 ، کارشناس خاک هیات اعزامی از سازمان فائو در سال 1955 ، ارتفاع برج کبوترخانه از 10 تا 20 متر ، قطر آن از 5 تا 10 متر و در یک برج بزرگ تا 5 هزار لانه وجود دارد ( محمودیان ، 1376 ، ص 199) هانری رنه آلمانی هم که در زمان شاه صفی در ایران به سر می برده ، مدعی است که در یک کبوتر خانه تا 14 هزار کبوترخانه به راحتی می توانسته اند زندگی کنند ( همان منبع ، همان صفحه ) متحدین تعداد کبوترهای ساکن در یک کبوترخانه را تا 25 هزار کبوتر هم ذکر کرده است ( متحدین ، 1382  ، ص 7 )

حتی همین اواخر هم کبوترخانه ها در اطراف اصفهان رونق داشتند . به طوری که در سال 1356 از 606

کبوترخانه موجود 297 مورد آنها فعال و 93 عدد نیمه فعال گزارش شدند ( محمودیان ، 1376 ، ص 199)

این در حالی است که درگزارش بالغ بر 700 صفحه ای « اولین سرشماری کشاورزی ایران » که در سال 1352 ( چهارسال قبل از سال 1356) توسط مرکز آمار ایران انجام شده بود . شمارش برج های کبوتر اصلاً در عداد مقوله های مورد توجه نبود و در سرتاسر گزارش هیچ گونه اشاره ای به تعداد کبوترخانه ها نشده است . با توجه به این که در سال 1356 تعداد 297 برج کبوتر فعال فقط در اطراف اصفهان وجود داشته استا . می توان انتظار داشت که در سال 1352 تعداد کبوترخانه ها در سراسر ایران رقم قابل توجهی بوده باشد . این مهم زمانی بیشتر عجیب می نمالید که درگزارش همین سرشماری تعداد خوک ها و بچه خوک ها مورد نظر بوده و به رقم 43 هزار و 142 خوک و بچه خوک در آن سال در کشور اشاره شده است ( مرکز امار ایران ، 1354، ص 683) البته کسی منکر اهمیت ذکر رقم تعداد خوک ها در کشور نیست . چرا که حداقل برای خواننده میتواند این نتیجه را در پی داشته باشد که یکی از اشتغالات عرصه های دامداری در روستاهای ایران در آن ایام پرورش خوک بوده است . اما عدم توجه به مقوله ای که ریشه حداقل چند صد ساله در کشور د ارد و در ان سال ها شمار زیادی از آن ها فعال بوده اند تا حد زیادی عجیب به نظر می آید . غفلت از این مهم را می توان متاثر از دو فرضیه دانست. نخست آن که اولیای امور سرشماری کشاورزی در آن سال از وجود کبوتر خانه اطلاع داشته اند ولی آن را به عنوان نمودی از یک فعالیت کشاورزی و یا مربوط به کشاورزی قلمداد نکرده بودند که در این صورت باید ایشان را بی اطلاع از کارکرد کبوترخانه قلمداد کرد و دوم آن که اصلاً اطلاعی از وجود کبوترخانه به منزله مظهری از کشاورزی سنتی ایران که نقش قابل توجهی در فرآیند کوددهی و تغذیه گیاهی داشته و می تواند داشته باشد ، نداشتند باتوجه به این که در سال 1352 که هنوز کبوترخانه ها نفسی و رمقی داشتند ، آن را به هیچ انگاشتند ، قابل انتظار خواهد بود که در سه سرشماری عمومی کشاورزی بعدی ( سال های 1367 ، 1372و 1382) نیز نامی از برج های کبوتر به میان نیاید .

ارزش و اهمیت کبوترخانه ها

ارزش ، اهمیت و قداست کبوترخانه  را می توان در این فرمان غازان خان ، هفتمین پادشاه از ایلخانان مغولی ایران ، مشاهده نمود : ... حکم یرلیغ4 روانه فرمود تا هر کجا که برج کبوتری باشد صیادان دام ننهند » (فرهادی ، 1377، ص 11)این عبارت به روشنی مهم بودن کبوترخانه ها در دوره استیلای ایلخانان مغول بر ایران هویدا می سازد . ظاهرا هدف اصلی از ایجاد و نگهداری کبوترخانه هاجمع آوری این پرندگان به عنوان لااقل یکی از بهترین انواع کودهای طبیعی جهت استفاده در مزارع و باغات و به ویژه در زراعت های تابستانه و صیفی جات و نیز انس و علاقه ذاتی مردم به کبوتر به عنوان پرندگانی که در جوار امام زاده ها و سایر محیط های مذهبی یافت می شوند . بوده است . به عبارت دیگر ، بهره گیری از گوشت کبوتران در عدد اهداف ایجاد کبوترخانه ها نبوده است . در این زمینه فرهادی به این باور سنتی در اطراف شهرستان خمین اشاره می نماید که اگر کسی به کبوتر چاهی که کبوتران کبوترها نیز از همین نوع هستند آسیب برساند و یا آن شکار کند عقیم و یا جن زده خواهد شد ( فرهادی ، 1369، ص 13) با توجه به انتفاعی که از فضولات کبوتر در کشاورزی به عمل می آمده است ، احداث کبوترخانه ها را می توانه به منزله جزئی از فرهنگ غنی کشاورزی این مرز و بوم قلمداد کرد . به طوری که کشاورز دانای ایرانی از مزایای و مواهب مترتب بر استفاده از فضولات این پرندگان واقف بوده و به بهترین شکل ممکن از آن در زراعت خود بهره  می برده است . پظروشفسکی 5 هم در اثر ارزنده خود با عنوان کشاورزی و مناسبات ارضی در ایران عهد مغول » در خصوص کبوترخانه و کود کبوترمی گوید : « در ایران برای جمع کردن سرگین کبوتران که یکی از انواع ارزنده کودها شمرده می شود از قدیم مرسوم بوده که برج هایی برای کبوتران می ساخته اند و در این ایام 6 نیز احداث این برج ها در آن کشور و سرزمین های مجاور آن بسیار رایج است « ( پطروشفسکی 1344 ، ص 245)

شاردن هم بر این نکته تاکید دارد که کود کبوتر برای خربزه بهترین کود است که در سراسر ایران عده کثیری کبوتر نگه می دارند و تکثیر می کنند و در ادامه مدعی می شود که در این سرزمین بهترین کبوترخانه ها ساخته می شود به طوری که از بزرگ ترین برج های کبوتر فرانسه 6 بار بزرگ تر هستند ( همان منبع ، ص 245) تاکید پطروشفسکی و نقل عبارتی از شاردن توسط وی ، در مورد غنای کود کبوترتاکید مجددی است  براین که زارعین ایرانی از دیرباز به مواهب مترتب بر به کارگیری این کود در اراضی کشاورزی و به ویژه صیفی کاری آشنایی داشته اند . این تصور مبنی بر غنی بودن فضولات کبورتر که در زبان فارسی به آن «چلغوز» 7 گفته می شود ، با نتایج علمی نیز همخوانی دارد . به گفته فرهادی (1369صص 21-20)و به نقل از مهندس رحمت ا... شیبانی کودتازه کبوتر 8/30 درصد مواد آلی دارد که از همه انواع دیگر کود اعم از انسانی و حیوانی بیشتر است و نیزدارای 2/17 درصد مواد معدنی است که پس از کود تازه مرغ و خروس از بقیه بیشتر است و در این مورد اخیر اختلاف فاحشی میان کود کبوتر و سایر انواع کودها تا حد چندین برابر به چشم می خورد . بنابراین ، چه به لحاظ مواد معدنی و چه مواد آلی فضولات کبوتر برای زمین زراعتی بسیار مغذی است .  

البته در ایران هم کبوتر دوستان و عاشقان کبوتری هست که واقعا عاشق کبوترن و کبوترو دیووانه وار دوست دارند. دوستشون و رفیقشون کبوتره که البته بعضی از این کبوتر ها مثل کبوتری که در ابتدا تصویرشو گذاشتم واقعا دیدنی و زیباست که کبوتری ایرانی الاصل مربوط به شیرازه.


 
comment نظرات ()